Biên soạn: Luật sư Phạm Văn Duẩn, theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 (sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 85/2025/QH15).
Rất nhiều người lo lắng khi nhận giấy triệu tập của Tòa án nhưng không thể có mặt đúng ngày xét xử. Xét xử vắng mặt vụ án dân sự là tình huống Tòa án vẫn tiến hành phiên tòa dù một hoặc nhiều đương sự không đến, và hậu quả vắng mặt rất khác nhau tùy từng trường hợp cụ thể.
Gọi hotline 0907 399 266 để được luật sư tư vấn ngay khi nhận giấy triệu tập, tránh để mất quyền lợi chỉ vì không hiểu rõ quy định về triệu tập hợp lệ và xét xử vắng mặt.
Triệu tập hợp lệ là điều kiện tiên quyết
Theo Điều 227 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Tòa án phải triệu tập hợp lệ đương sự trước khi mở phiên tòa. Giấy triệu tập hợp lệ khi được giao trực tiếp, qua người thân cùng nơi cư trú có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, hoặc niêm yết công khai đúng thủ tục tống đạt văn bản tố tụng.
Nếu việc triệu tập không hợp lệ, đương sự vắng mặt có quyền yêu cầu hoãn phiên tòa hoặc kháng cáo vì vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng. Xác nhận giấy triệu tập hợp lệ là bước đầu tiên trước khi xem xét có bị xét xử vắng mặt vụ án dân sự hay không.
Vắng mặt lần thứ nhất: vẫn có cơ hội hoãn
Theo khoản 2 và khoản 3 Điều 227, nếu nguyên đơn, bị đơn hoặc người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan vắng mặt lần thứ nhất có lý do chính đáng như ốm đau, tai nạn, thiên tai, Tòa án phải hoãn phiên tòa.
Đây là cơ hội hoãn duy nhất dành cho người vắng mặt không có đơn xin xét xử vắng mặt. Nếu không chứng minh được lý do chính đáng, Tòa án có thể vẫn tiến hành xét xử ngay trong lần vắng mặt đầu tiên.
Vắng mặt lần thứ hai: hậu quả nghiêm trọng hơn
Theo khoản 4 Điều 227, nếu nguyên đơn đã được triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vẫn vắng mặt, không có đơn xin xét xử vắng mặt vụ án dân sự và không vì bất khả kháng hay trở ngại khách quan, Tòa án coi đó là từ bỏ việc khởi kiện.
Khi đó, Tòa án ra quyết định đình chỉ giải quyết vụ án dân sự đối với yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, trừ khi bị đơn có yêu cầu phản tố hoặc người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có yêu cầu độc lập thì phần đó vẫn được giải quyết.
Theo khoản 5 Điều 227, nếu bị đơn không phản tố hoặc người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan không yêu cầu độc lập đã được triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vẫn vắng mặt, Tòa án tiến hành xét xử vắng mặt họ theo Điều 228.
Những trường hợp Tòa án vẫn xét xử vắng mặt theo Điều 228
- Đương sự có đơn đề nghị Tòa án xét xử vắng mặt vụ án dân sự.
- Đương sự vắng mặt nhưng có người đại diện hợp pháp tham gia phiên tòa thay mình.
- Bị đơn không phản tố, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan không yêu cầu độc lập, vắng mặt lần thứ hai theo khoản 5 Điều 227.
Một tình huống thực tiễn (minh họa)
Giả định: Tình huống dưới đây được xây dựng để minh họa cách áp dụng pháp luật, không phải vụ việc cụ thể nào, nhằm giúp người đọc dễ hình dung thực tế.
Bên vay tiền bị khởi kiện đòi nợ, được Tòa án triệu tập hợp lệ hai lần liên tiếp nhưng đều không đến và không có đơn xin xét xử vắng mặt. Căn cứ khoản 5 Điều 227, Tòa án tiến hành xét xử vắng mặt bị đơn.
Dựa trên hợp đồng vay, biên nhận và lời khai của nguyên đơn, Tòa án tuyên bị đơn phải trả nợ gốc và lãi theo thỏa thuận, dù bị đơn không có mặt để trình bày ý kiến phản đối.
Rủi ro cần lường trước khi vắng mặt tại Tòa
- Mất quyền trình bày, tranh luận trực tiếp và đối đáp với bên kia tại phiên tòa.
- Không có cơ hội bổ sung chứng cứ, tài liệu ngay tại phiên tòa khi cần thiết.
- Nguyên đơn vắng mặt lần hai có thể mất quyền khởi kiện trong vụ án đang giải quyết, phải khởi kiện lại nếu còn thời hiệu.
- Bản án vắng mặt vẫn có hiệu lực thi hành như bản án có mặt đầy đủ các bên.
Căn cứ pháp lý áp dụng
Bộ luật Tố tụng dân sự số 92/2015/QH13, sửa đổi bổ sung bởi Luật số 85/2025/QH15 — Điều 227 (sự có mặt của đương sự), Điều 228 (xét xử trong trường hợp đương sự vắng mặt), Điều 217 (đình chỉ giải quyết vụ án dân sự).
Tham khảo thêm phân tích chi tiết về triệu tập hợp lệ trong vụ án dân sự. Nếu bản án vắng mặt gây bất lợi, đương sự vẫn có quyền kháng cáo bản án dân sự trong thời hạn luật định.
Câu hỏi thường gặp về xét xử vắng mặt vụ án dân sự
Vắng mặt một lần có bị xử thua ngay không?
Không. Nếu vắng mặt lần đầu có lý do chính đáng, Tòa án phải hoãn phiên tòa theo khoản 2, 3 Điều 227, chưa bị coi là xét xử vắng mặt vụ án dân sự bất lợi.
Làm đơn xin xét xử vắng mặt thì có bị thiệt không?
Tòa án vẫn xét xử dựa trên hồ sơ, chứng cứ đã nộp, không tự động coi là từ bỏ yêu cầu hay bất lợi hơn người có mặt.
Bị đơn vắng mặt thì nguyên đơn tự động thắng?
Không. Tòa án vẫn xét xử vắng mặt dựa trên chứng cứ, lời khai và tài liệu đã thu thập được, không phải cứ vắng mặt là thua.
Nguồn tham khảo
Bộ luật Tố tụng dân sự số 92/2015/QH13; Luật số 85/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng dân sự.
Bài viết mang tính chất tham khảo pháp lý chung, không thay thế ý kiến luật sư cho từng vụ việc cụ thể. Liên hệ Luật sư Phạm Văn Duẩn qua hotline 0907 399 266 để được tư vấn trực tiếp.