Thu Thập Chứng Cứ Vụ Án Dân Sự: Gì Được Chấp Nhận, Gì Bị Loại

Biên soạn: Luật sư Phạm Văn Duẩn, theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 (sửa đổi, bổ sung theo Luật số 85/2025/QH15). Bài viết giải đáp thu thập chứng cứ vụ án dân sự: những gì Tòa chấp nhận, những gì bị loại, và cách yêu cầu Tòa án hỗ trợ thu thập khi tự mình không thu thập được.

Nhiều người khởi kiện nắm trong tay rất nhiều tài liệu, tin nhắn, ghi âm nhưng khi ra tòa mới biết không phải tất cả đều được chấp nhận là chứng cứ hợp pháp. Việc thu thập chứng cứ đúng cách ngay từ đầu quyết định rất lớn đến khả năng thắng kiện. Cần tư vấn cách thu thập chứng cứ cho vụ việc cụ thể, có thể gọi hotline 0907 399 266.

Nguồn chứng cứ hợp pháp theo Bộ luật Tố tụng dân sự

Theo Điều 94 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, chứng cứ được thu thập từ các nguồn: tài liệu đọc được, nghe được, nhìn được, dữ liệu điện tử; vật chứng; lời khai của đương sự; lời khai của người làm chứng; kết luận giám định; biên bản ghi kết quả thẩm định tại chỗ; kết quả định giá tài sản, thẩm định giá tài sản; văn bản ghi nhận sự kiện, hành vi pháp lý do người có chức năng lập; văn bản công nhận kết quả, hành vi khác theo quy định của pháp luật.

Ghi âm, tin nhắn làm chứng cứ: điều kiện để được chấp nhận

Theo Điều 95 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, tài liệu nghe được, nhìn được như ghi âm, ghi hình được coi là chứng cứ nếu được xuất trình kèm văn bản trình bày của người có tài liệu đó về xuất xứ, nếu tài liệu đó được thu âm, thu hình trực tiếp hoặc bản sao có chứng thực.

Dữ liệu điện tử như tin nhắn, email được coi là chứng cứ nếu đáp ứng các yêu cầu về hình thức, nội dung quy định tại Luật Giao dịch điện tử. Quan trọng là tài liệu phải thể hiện đầy đủ ngữ cảnh, không bị chỉnh sửa, cắt ghép làm sai lệch nội dung.

Yêu cầu Tòa án thu thập chứng cứ khi tự mình không thu thập được

Theo Điều 106 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, trường hợp đương sự đã áp dụng các biện pháp cần thiết để thu thập chứng cứ mà vẫn không thể tự thu thập được, đương sự có quyền yêu cầu Tòa án thu thập chứng cứ. Tòa án có thể yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân đang lưu giữ, quản lý chứng cứ cung cấp cho Tòa án, và cơ quan, tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ cung cấp đầy đủ, kịp thời chứng cứ theo yêu cầu.

Giám định: khi nào cần và chi phí ai chịu

Khi cần xác định một vấn đề chuyên môn (như chữ ký, chữ viết, tuổi tài sản, nguyên nhân tai nạn), đương sự có quyền yêu cầu Tòa án trưng cầu giám định hoặc tự mình yêu cầu giám định theo thủ tục tố tụng dân sự. Người yêu cầu giám định thường phải tạm nộp chi phí giám định trước, sau đó chi phí này được tính vào chi phí tố tụng và được xử lý theo kết quả vụ án, bên thua kiện có thể phải hoàn trả.

Một tình huống thực tiễn (minh họa)

Giả định: Tình huống dưới đây được xây dựng để minh họa cách áp dụng pháp luật, không phải vụ việc cụ thể đã xảy ra.

Chị M cho bạn vay 150 triệu đồng chỉ qua tin nhắn Zalo thỏa thuận, không có hợp đồng vay viết tay. Khi khởi kiện, chị M xuất trình bản in tin nhắn kèm văn bản trình bày về nguồn gốc, thời điểm trao đổi, đồng thời đề nghị nhà mạng xác nhận số điện thoại thuộc về bên vay. Tòa án chấp nhận tin nhắn này là chứng cứ hợp lệ vì đáp ứng yêu cầu về nguồn gốc rõ ràng, không bị chỉnh sửa, kết hợp với lời khai của chị M và xác minh số điện thoại.

Rủi ro cần lường trước khi thu thập chứng cứ

• Ghi âm, ghi hình cắt ghép, chỉnh sửa, thiếu ngữ cảnh dễ bị bên kia phản đối và Tòa án không chấp nhận.
• Tin nhắn, email cần giữ nguyên bản gốc trên thiết bị, không chỉ chụp màn hình rồi xóa dữ liệu gốc.
• Chờ đến khi ra tòa mới tìm chứng cứ thường đã muộn, nhiều chứng cứ có thể đã bị mất hoặc bên kia đã xóa dấu vết.
• Yêu cầu Tòa án thu thập chứng cứ chỉ được chấp nhận khi đương sự đã tự mình cố gắng thu thập nhưng không thành công, không phải mọi trường hợp đều được hỗ trợ.

Căn cứ pháp lý áp dụng

Điều 94, 95, 106 Bộ luật Tố tụng dân sự số 92/2015/QH13 (sửa đổi, bổ sung theo Luật số 85/2025/QH15). Tham khảo thêm quy định về thu thập chứng cứ vụ án dân sự trên Thư viện Pháp luật. Người đang gặp vướng mắc về thời hiệu khởi kiện nên đọc thêm để chuẩn bị chứng cứ kịp thời trước khi hết thời hiệu.

Câu hỏi thường gặp về thu thập chứng cứ vụ án dân sự

Ghi âm lén có được dùng làm chứng cứ không?
Có thể được chấp nhận nếu nội dung thể hiện đúng sự thật, không vi phạm điều cấm của pháp luật về bí mật đời tư, kèm văn bản trình bày về xuất xứ theo Điều 95 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.

Tự thu thập chứng cứ không được thì phải làm gì?
Đương sự có quyền yêu cầu Tòa án thu thập chứng cứ theo Điều 106 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, sau khi đã áp dụng các biện pháp cần thiết nhưng không tự thu thập được.

Chi phí giám định ai phải trả?
Người yêu cầu giám định tạm nộp chi phí trước, sau đó chi phí được tính vào chi phí tố tụng và xử lý theo kết quả vụ án, bên thua kiện có thể phải hoàn trả cho bên đã tạm nộp.

Nguồn tham khảo

Bộ luật Tố tụng dân sự số 92/2015/QH13; Luật số 85/2025/QH15; Thư viện Pháp luật.

---

Bài viết do Luật sư Phạm Văn Duẩn biên soạn nhằm cung cấp thông tin pháp lý tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn cụ thể cho từng vụ việc. Liên hệ hotline 0907 399 266 để được tư vấn trực tiếp.