Biên soạn: Luật sư Phạm Văn Duẩn, theo Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14. Bài viết giải thích quy định chung; từng hồ sơ cần được xem xét riêng.
Bị công ty cho nghỉ việc, sa thải hoặc chấm dứt hợp đồng mà không rõ đúng luật hay không, nên yêu cầu nhận lại việc làm hay đòi bồi thường? Nếu bị chấm dứt hợp đồng lao động trái luật, Công ty Luật Chính Danh hỗ trợ bạn xác định đúng quyền và mức bồi thường. Hotline/Zalo 0907 399 266.
Khi nào việc cho nghỉ việc, sa thải là trái pháp luật?
Người sử dụng lao động (NSDLĐ) đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động hoặc sa thải người lao động (NLĐ) là trái pháp luật khi không thuộc các trường hợp luật cho phép (ví dụ không thuộc lý do chính đáng theo quy định), không tuân thủ trình tự, thủ tục (như không thực hiện đúng quy trình xử lý kỷ luật, không báo trước đúng thời hạn), hoặc đơn phương chấm dứt hợp đồng với NLĐ thuộc nhóm được pháp luật bảo vệ đặc biệt (như đang nuôi con nhỏ, nghỉ thai sản, trong một số trường hợp luật định) mà không có căn cứ hợp pháp.
Tham khảo thêm phân tích thực tiễn về bồi thường khi chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật trên Tạp chí Luật sư Việt Nam.
Tóm tắt nhanh: 3 cách yêu cầu và mức bồi thường
| Trường hợp | Quyền lợi được yêu cầu | Căn cứ |
|---|---|---|
| 1. Người lao động muốn quay lại làm việc | NSDLĐ nhận lại làm việc; trả lương những ngày không được làm việc; đóng BHXH, BHYT, BHTN cho thời gian đó; trả thêm ít nhất 2 tháng lương theo hợp đồng | Điều 41 khoản 1 |
| 2. Người lao động không muốn quay lại | Các khoản như trường hợp 1, cộng thêm trợ cấp thôi việc theo quy định | Điều 41 khoản 2 |
| 3. NSDLĐ không muốn nhận lại, NLĐ đồng ý | Các khoản như trường hợp 2, cộng thêm khoản bồi thường thỏa thuận ít nhất 2 tháng lương | Điều 41 khoản 3 |
| Vi phạm thời hạn báo trước | NSDLĐ phải trả thêm khoản tương ứng tiền lương những ngày không báo trước | Điều 41 |
Lưu ý: mức bồi thường thực tế còn phụ thuộc vào tiền lương theo hợp đồng và chứng cứ từng vụ việc; các khoản nêu trên cần đối chiếu với toàn văn Điều 41 Bộ luật Lao động 2019.
Phân tích 3 cách yêu cầu khi bị chấm dứt hợp đồng lao động trái luật
Theo Điều 41 Bộ luật Lao động 2019, khi NSDLĐ đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật, NLĐ có quyền lựa chọn một trong các hướng xử lý sau, tùy theo mong muốn của mình và thái độ của NSDLĐ:
- Yêu cầu nhận lại làm việc: NLĐ có quyền yêu cầu được nhận lại làm việc theo hợp đồng đã ký. NSDLĐ phải trả tiền lương, đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho những ngày NLĐ không được làm việc, và trả thêm ít nhất 2 tháng tiền lương theo hợp đồng lao động.
- Không muốn tiếp tục làm việc: Ngoài các khoản nêu trên, NLĐ được nhận thêm trợ cấp thôi việc theo quy định để chấm dứt quan hệ lao động.
- NSDLĐ không muốn nhận lại và NLĐ đồng ý: Hai bên thỏa thuận khoản tiền bồi thường thêm cho NLĐ, ít nhất bằng 2 tháng tiền lương theo hợp đồng, ngoài các khoản tại trường hợp 2.
Nếu NSDLĐ vi phạm quy định về thời hạn báo trước khi đơn phương chấm dứt hợp đồng, NSDLĐ còn phải trả thêm một khoản tiền tương ứng với tiền lương theo hợp đồng lao động trong những ngày không báo trước.
Khi nào người lao động phải bồi thường cho công ty?
Ngược lại, nếu chính NLĐ là bên đơn phương chấm dứt hợp đồng trái pháp luật, NLĐ có thể phải bồi thường cho NSDLĐ nửa tháng tiền lương theo hợp đồng, khoản tương ứng tiền lương trong những ngày không báo trước (nếu vi phạm thời hạn báo trước), và hoàn trả chi phí đào tạo nếu được NSDLĐ đào tạo bằng kinh phí của công ty, theo quy định tương ứng của Bộ luật Lao động 2019.
Thủ tục yêu cầu quyền lợi khi bị chấm dứt hợp đồng lao động trái luật
- Thu thập chứng cứ: quyết định/thông báo chấm dứt hợp đồng, hợp đồng lao động, bảng lương, biên bản xử lý kỷ luật (nếu là sa thải).
- Gửi văn bản yêu cầu công ty giải quyết quyền lợi theo một trong 3 hướng nêu trên.
- Nếu công ty không giải quyết, khởi kiện thẳng ra Tòa án nhân dân khu vực nơi công ty đặt trụ sở — tranh chấp về sa thải, đơn phương chấm dứt hợp đồng không bắt buộc hòa giải trước (xem thêm thủ tục khởi kiện công ty tranh chấp lao động).
- Theo dõi thời hiệu khởi kiện 01 năm kể từ ngày phát hiện quyền lợi bị vi phạm (Điều 190 Bộ luật Lao động 2019).
Một tình huống thực tiễn (minh họa)
Đây là tình huống giả định để minh họa, không phải vụ việc có thật và không nhằm dự đoán kết quả của bất kỳ vụ việc cụ thể nào.
Anh P. làm việc tại một công ty trong khu công nghiệp ở Đồng Nai, bị công ty ra quyết định chấm dứt hợp đồng với lý do không rõ ràng và không đúng trình tự xử lý kỷ luật. Anh P. không muốn tiếp tục làm việc tại công ty này nữa. Anh P.
gửi văn bản yêu cầu công ty chi trả tiền lương những ngày không được làm việc, bảo hiểm, 2 tháng lương bồi thường thêm và trợ cấp thôi việc. Vì công ty không phản hồi, anh P. khởi kiện thẳng ra Tòa án nhân dân khu vực nơi công ty đặt trụ sở.
Điểm rút ra: việc xác định rõ mình muốn quay lại làm việc hay không ngay từ đầu giúp xác định đúng các khoản cần yêu cầu và tránh mất thời gian thương lượng sai hướng.
Rủi ro cần lường trước
- Không thu thập đủ chứng cứ về quyết định chấm dứt hợp đồng và quy trình xử lý kỷ luật khiến việc chứng minh “trái pháp luật” khó khăn hơn.
- Chờ đợi thương lượng quá lâu có thể khiến thời hiệu khởi kiện 01 năm bị ảnh hưởng.
- Nhầm lẫn giữa các khoản của 3 trường hợp tại Điều 41, dẫn đến yêu cầu thiếu khoản được hưởng.
- Nếu bản thân là bên vi phạm (tự ý nghỉ không báo trước), người lao động cũng có thể phải bồi thường cho công ty.
Căn cứ pháp lý áp dụng
Bài viết căn cứ Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14, cụ thể Điều 41 (nghĩa vụ của người sử dụng lao động khi đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật) và Điều 190 (thời hiệu khởi kiện tranh chấp lao động cá nhân).
Câu hỏi thường gặp
Bị sa thải trái luật thì được yêu cầu gì?
Người lao động có thể yêu cầu nhận lại làm việc kèm tiền lương, bảo hiểm cho những ngày không làm việc và ít nhất 2 tháng lương bồi thường thêm; hoặc nếu không muốn quay lại, nhận thêm trợ cấp thôi việc; hoặc nếu công ty không muốn nhận lại, thỏa thuận khoản bồi thường thêm ít nhất 2 tháng lương (Điều 41 Bộ luật Lao động 2019).
Có bắt buộc hòa giải trước khi khởi kiện về sa thải không?
Không. Tranh chấp về xử lý kỷ luật sa thải hoặc đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động được khởi kiện thẳng ra Tòa án, không cần qua hòa giải viên lao động trước.
Thời hiệu khởi kiện khi bị cho nghỉ việc trái luật là bao lâu?
01 năm kể từ ngày phát hiện quyền và lợi ích hợp pháp bị vi phạm (Điều 190 Bộ luật Lao động 2019).
Người lao động có phải bồi thường công ty khi tự ý nghỉ việc không?
Có thể, nếu người lao động là bên đơn phương chấm dứt hợp đồng trái pháp luật: phải bồi thường nửa tháng lương, tiền lương những ngày không báo trước (nếu vi phạm thời hạn báo trước), và hoàn trả chi phí đào tạo nếu được công ty đào tạo.
Nguồn tham khảo
- Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14.
Cần xác định quyền lợi khi bị cho nghỉ việc, sa thải trái luật: Luật sư Giám đốc Phạm Văn Duẩn và đội ngũ tại Công ty Luật Chính Danh hỗ trợ rà soát quyết định chấm dứt hợp đồng, tính đúng các khoản được hưởng và đại diện làm việc với công ty hoặc khởi kiện.
Văn phòng: 8/4 Nguyễn Du, Khu phố Bình Thành, phường Trấn Biên, thành phố Đồng Nai; gọi hoặc nhắn Zalo 0907 399 266. Luật sư không cam kết trước kết quả giải quyết vụ việc, vì kết quả tùy thuộc hồ sơ và Tòa án.
Bài viết do Luật sư Phạm Văn Duẩn biên soạn nhằm chia sẻ kiến thức pháp luật, không cam kết kết quả giải quyết vụ việc.