Biên soạn: Luật sư Phạm Văn Duẩn, theo Bộ luật Dân sự và Luật Hôn nhân và Gia đình.
Nhiều gia đình có con riêng, con nuôi hoặc cháu nội/ngoại khi chia di sản thừa kế thường tranh cãi ai được hưởng, ai không. Con riêng con nuôi hưởng thừa kế như thế nào là câu hỏi cần làm rõ bằng quy định pháp luật, không phải cảm tính gia đình.
Gọi hotline 0907 399 266 để luật sư tư vấn cụ thể quyền thừa kế của con riêng, con nuôi trong trường hợp gia đình đang gặp.
Con riêng có được hưởng di sản của cha/mẹ kế không
Theo Điều 654 Bộ luật Dân sự, con riêng và bố dượng, mẹ kế nếu có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con thì được thừa kế di sản của nhau. Nếu không có quan hệ chăm sóc nuôi dưỡng thực tế, con riêng không nhiên nhiên được hưởng di sản của cha dượng, mẹ kế.
Con nuôi hưởng thừa kế ngang con đẻ
Con nuôi hợp pháp (có quyết định công nhận nuôi con nuôi hoặc đăng ký theo đúng trình tự Luật Nuôi con nuôi) thuộc hàng thừa kế thứ nhất, hưởng di sản ngang bằng con đẻ theo Điều 651 Bộ luật Dân sự. Con nuôi không có giấy tờ hợp pháp, chỉ nuôi dưỡng thực tế không đăng ký, sẽ khó được công nhận quyền thừa kế khi có tranh chấp.
Đây là lý do con riêng con nuôi hưởng thừa kế không giống nhau hoàn toàn — con nuôi hợp pháp được pháp luật bảo vệ ngang con đẻ, còn con riêng phải chứng minh quan hệ chăm sóc nuôi dưỡng thực tế.
Cháu hưởng thừa kế thế vị khi nào
Theo Điều 652 Bộ luật Dân sự, nếu con của người để lại di sản chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người để lại di sản, thì cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống, gọi là thừa kế thế vị. Cháu không thuộc trường hợp này (cha mẹ cháu vẫn còn sống) không được hưởng thừa kế thế vị.
Chứng minh quan hệ huyết thống, nuôi dưỡng khi có tranh chấp
Khi hàng thừa kế tranh chấp quyền của con riêng, con nuôi, tòa án yêu cầu chứng cứ cụ thể: giấy khai sinh, quyết định công nhận nuôi con nuôi, sổ hộ khẩu ghi nhận quan hệ, lời khai người làm chứng về việc chăm sóc nuôi dưỡng lâu dài. Thiếu giấy tờ, có thể phải giám định ADN để xác định quan hệ huyết thống.
Việc chuẩn bị đầy đủ hồ sơ trước khi khởi kiện giúp con riêng con nuôi hưởng thừa kế đúng phần mình được hưởng, tránh kéo dài tranh chấp tại tòa.
Một tình huống thực tiễn (minh họa)
Giả định: Tình huống dưới đây được xây dựng để minh họa cách áp dụng pháp luật, không phải vụ việc cụ thể nào, nhằm giúp người đọc dễ hình dung thực tế.
Một người đàn ông qua đời để lại di sản, có hai con đẻ và một con nuôi đã được nhận nuôi hợp pháp từ nhỏ. Hai con đẻ cho rằng con nuôi không được chia vì “không cùng máu mủ”.
Vì con nuôi có quyết định công nhận nuôi con nuôi hợp pháp, thuộc hàng thừa kế thứ nhất theo Điều 651, con nuôi vẫn được hưởng phần di sản ngang bằng hai con đẻ, không phụ thuộc quan hệ huyết thống.
Rủi ro cần lường trước khi chia thừa kế có con riêng, con nuôi
- Con nuôi không có giấy tờ công nhận hợp pháp, chỉ nuôi dưỡng thực tế, dễ bị các đồng thừa kế khác phản đối quyền hưởng di sản.
- Nhầm lẫn thừa kế thế vị với thừa kế thường, áp dụng sai cho cháu khi cha/mẹ cháu còn sống.
- Không thu thập đủ giấy khai sinh, quyết định nuôi con nuôi, chứng cứ nuôi dưỡng trước khi khởi kiện phân chia di sản.
Luật sư khuyến nghị gia đình có con riêng, con nuôi nên chủ động tư vấn sớm để xác định rõ con riêng con nuôi hưởng thừa kế ra sao, tránh mâu thuẫn kéo dài giữa các đồng thừa kế.
Căn cứ pháp lý áp dụng
Bộ luật Dân sự (Điều 651, 652, 654) và Luật Hôn nhân và Gia đình 52/2014/QH13.
Tham khảo thêm quy định về quyền thừa kế của con nuôi. Nếu gia đình còn vướng tranh chấp về việc chia di sản khi có người ở lại không chịu chia, có thể tham khảo thêm bài viết về người ở nhà di sản không chịu chia.
Tóm lại, con riêng con nuôi hưởng thừa kế phụ thuộc vào giấy tờ pháp lý và quan hệ chăm sóc nuôi dưỡng thực tế, không phụ thuộc quan hệ huyết thống.
Câu hỏi thường gặp về con riêng con nuôi hưởng thừa kế
Con riêng không được cha dượng nhận chăm sóc có được thừa kế không?
Không, nếu không có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con thực tế, con riêng không được hưởng di sản của cha dượng theo Điều 654.
Con nuôi không đăng ký hợp pháp có được chia thừa kế không?
Rất khó, vì thiếu quyết định công nhận nuôi con nuôi hợp pháp nên không đủ căn cứ pháp lý để tòa xác nhận là hàng thừa kế thứ nhất.
Thừa kế thế vị áp dụng khi nào?
Chỉ áp dụng khi cha hoặc mẹ của cháu chết trước hoặc cùng thời điểm với người để lại di sản, cháu mới được hưởng phần thay cha mẹ mình.
Nguồn tham khảo
Bộ luật Dân sự; Luật Hôn nhân và Gia đình 52/2014/QH13.
Bài viết mang tính chất tham khảo pháp lý chung, không thay thế ý kiến luật sư cho từng vụ việc cụ thể. Liên hệ Luật sư Phạm Văn Duẩn qua hotline 0907 399 266 để được tư vấn trực tiếp.